← Kursa Dön
📄 Text · 15 min

Kurulum ve Geliştirme Ortamı

Python'ı tanıdın, felsefesini öğrendin, nerelerde kullanıldığını gördün. Şimdi sıra geldi elini kirletmeye. Bu derste Python'ı bilgisayarına kuracak, bir kod editörü seçecek ve ilk script dosyanı çalıştıracaksın.

Bu ders biraz "teknik kurulum" ağırlıklı olacak ama endişelenme — her adımı birlikte yapacağız. Bir kere ortamını kurduğunda, bundan sonrası çok daha keyifli olacak.

Python Kurulumu

Python'ı kurmak oldukça kolay. İşletim sistemine göre adımlar biraz farklılık gösteriyor. Senin sistemine uygun bölümü takip et.

🪟 Windows'ta Kurulum

Windows'ta Python varsayılan olarak yüklü gelmez. Manuel olarak kurman gerekiyor.

Adım 1: [python.org](https://www.python.org/downloads/) adresine git.

Adım 2: Sarı renkli "Download Python 3.x.x" butonuna tıkla. Bu, en güncel kararlı (stable) sürümü indirecektir.

Adım 3: İndirilen .exe dosyasını çalıştır.

Adım 4: ⚠️ ÇOK ÖNEMLİ — Kurulum ekranının alt kısmındaki "Add Python to PATH" kutucuğunu işaretle! Bu adımı atlama. Yoksa terminalde python komutunu kullanamazsın.

Adım 5: "Install Now" butonuna tıkla ve kurulumun tamamlanmasını bekle.

⚠️ Dikkat: "Add Python to PATH" kutucuğunu işaretlemeyi unutursan, Python kurulur ama terminalde bulunamaz. Bu, yeni başlayanların en sık yaptığı hatadır. Eğer unuttuysan, kurulumu kaldırıp tekrar yükleyebilir veya PATH'i manuel olarak ayarlayabilirsin.

Kurulumu doğrula:

Komut İstemi'ni (Command Prompt) aç. Başlat menüsüne "cmd" yazarak bulabilirsin.

C:\Users\Kullanici> python --version
Python 3.12.1

Bu çıktıyı gördüysen, tebrikler! Python kuruldu.

🍎 macOS'ta Kurulum

macOS'ta genellikle eski bir Python sürümü sistem ile birlikte gelir. Ama güncel Python 3'ü ayrıca kurman gerekir.

Yöntem 1: python.org'dan indirme (Önerilen)

  1. [python.org/downloads](https://www.python.org/downloads/) adresinden macOS installer'ı indir

  2. .pkg dosyasını çalıştır

  3. Kurulum sihirbazını takip et

Yöntem 2: Homebrew ile kurulum

Eğer Homebrew kuruluysa (macOS'un paket yöneticisi):

brew install python3

Kurulumu doğrula:

Terminal'i aç (Spotlight'ta "Terminal" yaz):

$ python3 --version
Python 3.12.1

macOS'ta python komutu yerine python3 kullanman gerekebilir. Bunun nedenini birazdan açıklayacağız.

🐧 Linux'ta Kurulum

Çoğu Linux dağıtımında Python 3 zaten yüklü gelir. Kontrol edelim:

$ python3 --version
Python 3.12.1

Eğer yüklü değilse veya güncellemek istiyorsan:

Ubuntu/Debian:

sudo apt update
sudo apt install python3 python3-pip python3-venv

Fedora:

sudo dnf install python3 python3-pip

Arch Linux:

sudo pacman -S python python-pip

Linux'ta genellikle python3 komutu kullanılır. Bazı dağıtımlarda python komutu Python 2'ye işaret edebilir — dikkatli ol.

python vs python3: Fark Ne?

Bu konu yeni başlayanları sıkça karıştırır. Hadi açıklayalım.

Bazı sistemlerde python komutu Python 2'ye, python3 komutu Python 3'e işaret eder. Bazı sistemlerde ise python doğrudan Python 3'ü açar.

# Kontrol et
$ python --version    # Python 2.7.x veya Python 3.x.x olabilir
$ python3 --version   # Her zaman Python 3.x.x

Genel kural: Emin olamıyorsan python3 kullan. Bu her sistemde Python 3'ü garantiler.

Benzer şekilde, paket yöneticisi için:

  • pip → Python 2'nin pip'i olabilir

  • pip3 → Python 3'ün pip'i

# Güvenli yol
$ python3 -m pip install paket_adi

Analoji: python ve python3 farkını şöyle düşün — bazı ülkelerde "futbol" derken ayak topu, bazılarında Amerikan futbolu kastedilir. python3 demek, hangi "futbol"dan bahsettiğini net belirtmek gibidir.

💡 İpucu: Windows'ta Python 3'ü kurduğunda genellikle hem python hem python3 komutu çalışır. macOS ve Linux'ta python3 kullanmayı alışkanlık edin. Bu kursun geri kalanında python3 kullanacağız ama sisteminize göre python da olabilir.

IDE ve Editör Seçimi

Python kodunu teorik olarak Not Defteri'nde (Notepad) bile yazabilirsin. Ama bu, çivi çakmak için ayakkabı kullanmak gibi olur — yapılabilir ama akıllıca değil.

Bir IDE (Integrated Development Environment — Entegre Geliştirme Ortamı) veya kod editörü kullanmak, üretkenliğini katbekat artırır. Hataları gösterir, kodu renklendirir, otomatik tamamlama yapar.

VS Code (Önerilen) ⭐

Visual Studio Code, Microsoft tarafından geliştirilen ücretsiz ve açık kaynaklı bir kod editörüdür. Hafif, hızlı ve son derece genişletilebilir.

Neden VS Code?

  • Ücretsiz ve açık kaynak

  • Her platformda çalışır (Windows, macOS, Linux)

  • Binlerce eklenti (extension) ile genişletilebilir

  • Entegre terminal (editörden ayrılmadan kod çalıştır)

  • Git entegrasyonu (versiyon kontrolü)

  • Harika Python desteği (eklenti ile)

Kurulum:

  1. [code.visualstudio.com](https://code.visualstudio.com) adresine git

  2. İşletim sistemine uygun sürümü indir

  3. Kurulumu tamamla

PyCharm

JetBrains tarafından geliştirilen, Python'a özel bir IDE. Community Edition ücretsiz.

Artılar:

  • Python için en kapsamlı IDE

  • Güçlü refactoring araçları

  • Entegre debugger

  • Veritabanı araçları

Eksiler:

  • Ağır (RAM tüketimi yüksek)

  • Yeni başlayanlar için karmaşık arayüz

  • Sadece Python için (diğer dillerde sınırlı)

IDLE

Python ile birlikte gelen basit bir editör ve REPL ortamı. Kuruluma gerek yok — Python'ı kurduğunda IDLE da gelir.

Artılar:

  • Kurulum gerektirmez

  • Çok basit arayüz

  • REPL entegre

Eksiler:

  • Çok temel özellikler

  • Gerçek projelerde yetersiz

  • Otomatik tamamlama sınırlı

Diğer Seçenekler

  • Sublime Text: Hızlı ve minimalist, ücretsiz kullanılabilir

  • Atom: GitHub'ın editörü (arşivlendi ama hâlâ kullanılabilir)

  • Vim/Neovim: Terminal tabanlı, öğrenme eğrisi yüksek

  • Jupyter Notebook: Veri bilimi için ideal, interaktif not defteri

Hangisini Seçmeliyim?

Bu kurs için VS Code öneriyoruz. Hem başlangıç seviyesi hem de profesyonel projeler için mükemmel. Bir kere alıştığında başka editöre geçmek istemeyeceksin.

VS Code Python Eklentileri

VS Code'u kurduktan sonra Python geliştirme deneyimini iyileştirmek için birkaç eklenti kurmalısın.

Python (Microsoft) — Zorunlu

Bu eklenti, VS Code'u Python IDE'sine dönüştürür.

Kurulum:

  1. VS Code'u aç

  2. Sol taraftaki Extensions simgesine tıkla (veya Ctrl+Shift+X)

  3. "Python" yaz ve Microsoft'un eklentisini kur

Ne sağlar:

  • Söz dizimi renklendirme (syntax highlighting)

  • Otomatik tamamlama (IntelliSense)

  • Hata ayıklama (debugging)

  • Kod çalıştırma (sağ üst köşedeki ▶️ butonu)

  • Linting (kod kalitesi kontrolü)

Pylance — Şiddetle Önerilen

Pylance, Python için gelişmiş dil sunucusu (language server). Otomatik tamamlamayı ve tip kontrolünü çok daha iyi yapar.

Ne sağlar:

  • Daha akıllı otomatik tamamlama

  • Tip kontrolü (type checking)

  • Hızlı kod navigasyonu

  • İmport önerileri

Diğer Faydalı Eklentiler

  • Python Indent: Otomatik girintileme düzeltme

  • autoDocstring: Docstring şablonu oluşturma

  • Error Lens: Hataları satır sonunda gösterme

  • GitLens: Git entegrasyonunu güçlendirme

# VS Code'da eklenti kurulumu (komut paleti yöntemi)
# Ctrl+Shift+P (veya Cmd+Shift+P macOS'ta)
# "Extensions: Install Extension" yaz
# Eklenti adını ara ve "Install" tıkla

Terminal / Komut Satırı Temelleri

Programcılar terminalden (komut satırından) çok sık iş yapar. GUI (grafik arayüz) yerine komut yazarak dosya oluşturabilir, program çalıştırabilir ve sistemi yönetebilirsin.

Terminal Nasıl Açılır?

Windows:

  • Başlat menüsüne "cmd" veya "PowerShell" yaz

  • VS Code içinde: Ctrl + ` (backtick tuşu)

macOS:

  • Spotlight'ta "Terminal" yaz

  • VS Code içinde: Ctrl + ` (backtick tuşu)

Linux:

  • Genellikle Ctrl + Alt + T

  • VS Code içinde: Ctrl + ` (backtick tuşu)

Temel Komutlar

Her programcının bilmesi gereken temel terminal komutları:

# Bulunduğun dizini göster
pwd                    # macOS/Linux
cd                     # Windows (parametresiz)

# Dizin içeriğini listele
ls                     # macOS/Linux
dir                    # Windows

# Dizin değiştir
cd Belgeler            # Belgeler klasörüne git
cd ..                  # Bir üst dizine çık
cd ~                   # Ana dizine git (macOS/Linux)

# Yeni dizin oluştur
mkdir projeler         # "projeler" adında klasör oluştur

# Dosya oluştur
touch merhaba.py       # macOS/Linux
type nul > merhaba.py  # Windows

# Dosya içeriğini göster
cat merhaba.py         # macOS/Linux
type merhaba.py        # Windows

# Ekranı temizle
clear                  # macOS/Linux
cls                    # Windows

VS Code Entegre Terminal

VS Code'un en güzel özelliklerinden biri entegre terminal. Editörden ayrılmadan, aynı pencerede terminal kullanabilirsin.

` Ctrl + `` (backtick) tuşuyla açıp kapatabilirsin.

Bu, kod yazarken hemen altında terminalde çalıştırabilmen anlamına gelir. Çok pratik!

# VS Code terminalinde Python çalıştırma
$ python3 merhaba.py
Merhaba Dünya!

Dosya Yolları (File Paths)

Terminal kullanırken dosya yollarını anlamak önemli:

# Mutlak yol (absolute path)
/Users/ahmet/projeler/merhaba.py        # macOS/Linux
C:\Users\Ahmet\projeler\merhaba.py      # Windows

# Göreceli yol (relative path)
./merhaba.py           # Bulunduğun dizindeki dosya
../baska_klasor/       # Bir üst dizindeki başka klasör

Analoji: Mutlak yol, bir adres gibidir: "İstanbul, Kadıköy, Moda Caddesi No:5". Göreceli yol ise "iki sokak aşağı, sağa dön" gibidir — nerede olduğuna bağlıdır.

İlk Script Dosyası

Artık terminal ve editör hazır. İlk Python dosyanı oluşturma zamanı!

Adım 1: Proje Klasörü Oluştur

Tüm Python projelerini düzenli bir klasörde tutmak iyi bir alışkanlık.

# Terminal'de
mkdir -p ~/python-kursu
cd ~/python-kursu

Adım 2: VS Code'da Aç

# VS Code'u bu klasörle aç
code .

Veya VS Code'u aç → File → Open Folder → python-kursu klasörünü seç.

Adım 3: Dosya Oluştur

VS Code'da sol panelde sağ tıkla → "New File" → merhaba.py yaz.

Veya terminal'de:

touch merhaba.py    # macOS/Linux

Adım 4: Kod Yaz

merhaba.py dosyasına şunu yaz:

# İlk Python programım
print("Merhaba Dünya!")
print("Python öğrenmeye başladım!")

isim = "Ahmet"
yas = 25
print(f"Benim adım {isim} ve {yas} yaşındayım.")

Adım 5: Çalıştır

Yöntem 1: VS Code'dan — Sağ üst köşedeki ▶️ (Play) butonuna tıkla.

Yöntem 2: Terminal'den

$ python3 merhaba.py
Merhaba Dünya!
Python öğrenmeye başladım!
Benim adım Ahmet ve 25 yaşındayım.

🎉 Tebrikler! İlk Python programını çalıştırdın!

Dosya Uzantısı

Python dosyaları .py uzantısına sahiptir. Bu, işletim sisteminin ve editörün dosyanın bir Python scripti olduğunu anlamasını sağlar.

merhaba.py
hesaplama.py
oyun.py
veri_analizi.py

İsimlendirme kuralları:

  • Küçük harf kullan

  • Boşluk yerine alt çizgi (_) kullan

  • Anlamlı isimler ver

  • Türkçe karakter kullanma (ö, ü, ç, ğ, ş, ı)

Birden Fazla Dosya

Bir projede genellikle birden fazla Python dosyası olur:

python-kursu/
├── merhaba.py
├── hesaplama.py
├── oyun.py
└── notlar.md

Her dosyayı ayrı ayrı çalıştırabilirsin:

$ python3 merhaba.py
$ python3 hesaplama.py

Kodun Çalışma Süreci

Python dosyanı çalıştırdığında arka planda neler oluyor? Basitçe anlatalım.

merhaba.py (senin kodun)
      │
      ▼
Python Yorumlayıcısı (Interpreter)
      │
      ▼
Bytecode (.pyc dosyası)
      │
      ▼
Python Virtual Machine (PVM)
      │
      ▼
Sonuç (ekrana çıktı)

  1. Python yorumlayıcısı .py dosyanı okur

  2. Kodu bytecode'a çevirir (.pyc dosyası oluşturabilir)

  3. Bytecode, Python Virtual Machine tarafından çalıştırılır

  4. Sonuç ekrana yazdırılır veya istenen işlem gerçekleştirilir

Bu süreç çok hızlı olduğundan, pratikte anında çalıştığını hissedersin.

Virtual Environment (Sanal Ortam) — İlk Bakış

Bu konuyu şu an derinlemesine anlamana gerek yok ama erken tanışmak faydalı. Virtual environment (sanal ortam), projelerin birbirini etkilememesi için izole çalışma alanları oluşturmanı sağlar.

Neden Gerekli?

Şöyle düşün: Proje A için requests kütüphanesinin 2.25 sürümünü kullanıyorsun. Proje B için ise aynı kütüphanenin 2.28 sürümü gerekiyor. İkisi aynı bilgisayarda nasıl bir arada yaşar?

Analoji: Sanal ortam, bir konteyner ev gibidir. Her proje kendi evinde yaşar, kendi eşyalarına (kütüphanelerine) sahiptir ve komşusunu etkilemez. Bir evde bulaşık makinesi bozulsa, diğer evin bulaşık makinesi etkilenmez.

Nasıl Oluşturulur?

# Proje klasörüne git
cd ~/python-kursu

# Sanal ortam oluştur
python3 -m venv venv

# Sanal ortamı aktif et
# macOS/Linux:
source venv/bin/activate

# Windows:
venv\Scripts\activate

Sanal ortam aktif olduğunda terminal'de (venv) yazısı görürsün:

(venv) $ python --version
Python 3.12.1
(venv) $ pip install requests
# Sadece bu ortama kurar, sistemi etkilemez

Deaktif Etme

(venv) $ deactivate
$    # (venv) yazısı kayboldu

Proje Yapısı

Sanal ortam kullandığında proje yapın şöyle görünür:

python-kursu/
├── venv/              # Sanal ortam (Git'e ekleme!)
├── merhaba.py
├── hesaplama.py
└── requirements.txt   # Kütüphane listesi

⚠️ Dikkat: venv/ klasörünü Git'e (versiyon kontrol sistemi) ekleme! Bu klasör yüzlerce dosya içerir ve her bilgisayarda yeniden oluşturulabilir. .gitignore dosyasına venv/ satırını ekle. Bunu ileride Git dersinde detaylı göreceğiz.

requirements.txt

Projede kullandığın kütüphaneleri bir dosyaya kaydetmek iyi bir pratiktir:

# Kütüphaneleri kaydet
(venv) $ pip freeze > requirements.txt

# Başka bilgisayarda aynı kütüphaneleri kur
(venv) $ pip install -r requirements.txt

Bu konuya ilerleyen derslerde döneceğiz. Şimdilik "sanal ortam diye bir şey var ve projeler için kullanılır" bilgisi yeterli.

pip: Python Paket Yöneticisi

pip, Python'ın paket yöneticisidir. PyPI (Python Package Index) deposundan kütüphaneleri indirip kurmayı sağlar.

Temel Komutlar

# Paket kur
pip3 install requests

# Belirli sürüm kur
pip3 install requests==2.28.0

# Paket güncelle
pip3 install --upgrade requests

# Paket kaldır
pip3 install requests

# Yüklü paketleri listele
pip3 list

# Paket bilgisi
pip3 show requests

pip mi, pip3 mü?

Sanal ortam içindeysen pip kullanabilirsin — çünkü sanal ortam zaten Python 3 ile oluşturuldu. Sanal ortam dışındayken pip3 kullan.

En güvenli yol:

python3 -m pip install paket_adi

Bu, hangi pip'i kullandığından emin olmanı sağlar.

Sık Karşılaşılan Kurulum Sorunları

"python is not recognized"

Sorun: Terminal'de python yazınca "komut bulunamadı" hatası.

Çözüm:

  • Python'ı kurarken "Add to PATH" seçeneğini işaretlemeyi unutmuş olabilirsin

  • python3 kullanmayı dene

  • Windows'ta Python'ı kaldırıp "Add to PATH" ile yeniden kur

"pip is not recognized"

Sorun: pip komutu çalışmıyor.

Çözüm:

python3 -m pip install paket_adi    # Bu her zaman çalışır

Birden Fazla Python Sürümü

Bazen bilgisayarda birden fazla Python sürümü olabilir:

$ python --version     # Python 2.7.18
$ python3 --version    # Python 3.12.1
$ python3.11 --version # Python 3.11.5

Hangisini kullandığını kontrol et:

$ which python3        # macOS/Linux
$ where python         # Windows

VS Code Python Sürümü Seçimi

VS Code'da birden fazla Python sürümü varsa, doğrusunu seçmen gerekir:

  1. Ctrl+Shift+P (komut paleti)

  2. "Python: Select Interpreter" yaz

  3. Doğru Python sürümünü seç

İlk Günün Kontrol Listesi

Her şeyin doğru kurulduğundan emin olmak için bu kontrol listesini takip et:

# 1. Python kurulu mu?
$ python3 --version
Python 3.12.1  ✅

# 2. pip çalışıyor mu?
$ python3 -m pip --version
pip 23.3.1  ✅

# 3. VS Code kurulu mu?
$ code --version
1.85.1  ✅

# 4. Python eklentisi kurulu mu?
# VS Code → Extensions → Python (Microsoft) ✅

# 5. İlk script çalışıyor mu?
$ echo 'print("Python hazır!")' > test.py
$ python3 test.py
Python hazır!  ✅

Tüm adımlar başarılıysa, geliştirme ortamın hazır demektir!

Python'ı Farklı Yollarla Çalıştırma

Python kodunu çalıştırmanın birden fazla yolu var. Duruma göre en uygun olanı seçersin.

1. Terminal'den Script Çalıştırma

En temel yol. Bir .py dosyası oluşturup terminal'den çalıştırırsın:

$ python3 merhaba.py
Merhaba Dünya!

2. REPL (İnteraktif Mod)

Terminal'de python3 yazarak interaktif moda girersin. Hızlı denemeler için ideal:

$ python3
>>> 2 + 2
4
>>> exit()

3. VS Code'dan Çalıştırma

Dosya açıkken sağ üstteki ▶️ butonuna tıklarsın. VS Code, entegre terminalde komutu otomatik çalıştırır.

4. Tek Satırlık Komut

Terminal'den tek satırlık Python kodu çalıştırabilirsin:

$ python3 -c "print('Merhaba!')"
Merhaba!

$ python3 -c "import sys; print(sys.version)"
3.12.1 (main, Oct  2 2023, 12:00:00)

5. Modül Olarak Çalıştırma

-m flag'i ile bir Python modülünü doğrudan çalıştırabilirsin:

$ python3 -m http.server 8000    # Basit web sunucusu
$ python3 -m json.tool data.json # JSON dosyasını formatla
$ python3 -m venv myenv          # Sanal ortam oluştur

Bu yöntem, Python'ın kendi araçlarını kullanırken çok işine yarar.

Proje Düzeni Önerileri

İlerleyen derslerde birçok dosya oluşturacaksın. Baştan düzenli bir yapı kurmak seni ileride çok büyük baş ağrısından kurtarır.

~/python-kursu/
├── b01-giris/
│   ├── merhaba.py
│   ├── hesaplama.py
│   └── deneme.py
├── b02-degiskenler/
│   ├── tipler.py
│   └── donusumler.py
├── b03-kontrol/
│   ├── if_ornekleri.py
│   └── donguler.py
└── notlar.md

Her bölüm için ayrı bir klasör oluştur. Böylece dosyaların karışmaz ve istediğin zaman geri dönüp bakabilirsin.

💡 İpucu: Her ders sonunda yazdığın kodları silme! Notlar ve örnekler ileride referans olarak işine yarar. Bir nevi kendi "Python not defterini" oluşturmuş olacaksın.

Özet

  • 🔧 Python kurulumu işletim sistemine göre farklılık gösterir: Windows'ta python.org, macOS'ta python.org veya Homebrew, Linux'ta paket yöneticisi kullanılır.

  • ⚡ python ve python3 farkına dikkat et. Emin olamıyorsan her zaman `python3` kullan.

  • 💻 Kod editörü olarak VS Code önerilir. Python ve Pylance eklentilerini mutlaka kur.

  • 🖥️ Terminal/komut satırı temellerini öğren: cd, ls/dir, mkdir, python3 dosya.py gibi temel komutları kullanacaksın.

  • 📁 İlk script dosyanı .py uzantısıyla oluştur ve python3 dosya.py ile çalıştır.

  • 🏠 Virtual environment (sanal ortam) projelerin izole çalışmasını sağlar. python3 -m venv venv ile oluşturulur.

*Bir sonraki derste print() fonksiyonunu detaylıca keşfedecek, kullanıcıdan veri alacak ve ilk gerçek programını yazacaksın. İlk adımı attın — devam et!* 🎯