Geliştirme Ortamı Kurulumu

Teoriyi yeterince konuştuk, şimdi ellerimizi kirletme zamanı. Bu derste bilgisayarına Java geliştirme ortamını kuracak, ilk projeni oluşturacak ve her şeyin düzgün çalıştığını doğrulayacaksın.

Bir marangoz için atölye ne ise, bir geliştirici için geliştirme ortamı o. Aletlerin hazır ve düzenli olması, işe odaklanmanı sağlar. Hadi atölyemizi kuralım.

Adım 1: JDK Kurulumu

İlk iş JDK kurmak. Önceki derste öğrendiğimiz gibi, JDK içinde derleyici (javac), çalıştırıcı (java) ve tüm geliştirme araçları var.

Bu kursta Eclipse Temurin (OpenJDK 21) kullanacağız. Ücretsiz, açık kaynak ve topluluk tarafından yaygın kullanılıyor.

Windows Kurulumu

1. İndirme:

• [adoptium.net](https://adoptium.net) adresine git

• "Latest LTS Release" butonuna tıkla

• İşletim sistemi olarak Windows, mimari olarak x64 seç

• .msi dosyasını indir

2. Kurulum:

• İndirdiğin .msi dosyasını çalıştır

• Kurulum sihirbazında "Set JAVA_HOME variable" ve "Add to PATH" seçeneklerinin işaretli olduğundan emin ol — bu çok önemli!

• "Install" butonuna tıkla, birkaç saniye bekle

3. Doğrulama: Komut İstemi'ni (Command Prompt) aç ve şu komutları çalıştır:

java -version

Şöyle bir çıktı görmelisin:

openjdk version "21.0.2" 2024-01-16
OpenJDK Runtime Environment Temurin-21.0.2+13 (build 21.0.2+13)
OpenJDK 64-Bit Server VM Temurin-21.0.2+13 (build 21.0.2+13, mixed mode)

javac -version

javac 21.0.2

İki komut da çalışıyorsa, tebrikler — JDK kurulumu tamam!

macOS Kurulumu

macOS'ta en kolay yol Homebrew kullanmak.

Homebrew ile:

# Homebrew yoksa önce kur:
/bin/bash -c "$(curl -fsSL https://raw.githubusercontent.com/Homebrew/install/HEAD/install.sh)"

# Temurin JDK 21 kur:
brew install --cask temurin@21

# Doğrula:
java -version
javac -version

Manuel kurulum:

• [adoptium.net](https://adoptium.net) adresinden .pkg dosyasını indir

• Dosyayı çift tıkla ve kurulum sihirbazını takip et

• Terminal'i aç, java -version ile kontrol et

Linux Kurulumu (Ubuntu/Debian)

# Paket listesini güncelle
sudo apt update

# Temurin JDK 21 deposunu ekle
sudo apt install -y wget apt-transport-https gpg
wget -qO - https://packages.adoptium.net/artifactory/api/gpg/key/public | sudo gpg --dearmor -o /etc/apt/trusted.gpg.d/adoptium.gpg
echo "deb https://packages.adoptium.net/artifactory/deb $(lsb_release -cs) main" | sudo tee /etc/apt/sources.list.d/adoptium.list

# Kur
sudo apt update
sudo apt install -y temurin-21-jdk

# Doğrula
java -version
javac -version

Alternatif (SDKMAN ile — tüm Linux ve macOS):

# SDKMAN kur
curl -s "https://get.sdkman.io" | bash
source "$HOME/.sdkman/bin/sdkman-init.sh"

# Java 21 kur
sdk install java 21.0.2-tem

# Doğrula
java -version

💡 İpucu: SDKMAN, birden fazla Java versiyonunu yönetmek için harika bir araç. İleride farklı projelerde farklı Java versiyonları kullanman gerektiğinde sdk use java 17.0.10-tem gibi komutlarla kolayca geçiş yapabilirsin.

Adım 2: JAVA_HOME ve PATH Ayarları

Kurulum sırasında otomatik ayarlanmadıysa, elle yapman gerekebilir. Bu iki ortam değişkeni kritik:

• JAVA_HOME: JDK'nın kurulu olduğu dizini gösterir. Birçok araç (Maven, Gradle, IDE'ler) bu değişkene bakar.

• PATH: İşletim sisteminin komut ararken baktığı dizinler listesi. java ve javac komutlarının her yerden çalışması için JDK'nın bin dizini PATH'te olmalı.

Windows'ta Ayarlama

1. JAVA_HOME ayarla:

• Başlat → "Ortam Değişkenleri" ara → "Sistem ortam değişkenlerini düzenle" aç

• "Ortam Değişkenleri" butonuna tıkla

• "Sistem değişkenleri" bölümünde "Yeni" tıkla

• Değişken adı: JAVA_HOME

• Değişken değeri: C:\Program Files\Eclipse Adoptium\jdk-21.0.2.13-hotspot (kendi kurulum yolunu yaz)

2. PATH'e ekle:

• Sistem değişkenlerinde Path'i bul ve "Düzenle" tıkla

• "Yeni" tıkla ve %JAVA_HOME%\bin ekle

• Tamam'a basarak kapat

3. Doğrula: Yeni bir komut istemi aç (eski pencere eski değişkenleri kullanır) ve kontrol et:

echo %JAVA_HOME%
# Çıktı: C:\Program Files\Eclipse Adoptium\jdk-21.0.2.13-hotspot

java -version
javac -version

macOS / Linux'ta Ayarlama

Shell yapılandırma dosyana ekle:

# Bash kullanıyorsan: ~/.bashrc veya ~/.bash_profile
# Zsh kullanıyorsan: ~/.zshrc

export JAVA_HOME=/usr/lib/jvm/temurin-21-jdk-amd64   # Linux
# veya
export JAVA_HOME=$(/usr/libexec/java_home -v 21)      # macOS

export PATH=$JAVA_HOME/bin:$PATH

Değişiklikleri uygula:

source ~/.bashrc   # veya ~/.zshrc

# Doğrula:
echo $JAVA_HOME
java -version
javac -version

⚠️ Dikkat: PATH ayarı doğru değilse, javac komutunu çalıştırdığında "command not found" hatası alırsın. Bu en sık karşılaşılan kurulum sorunudur. Böyle bir hatayla karşılaşırsan, önce PATH'i kontrol et.

Adım 3: IDE Seçimi ve Kurulumu

Teknik olarak Java kodu herhangi bir metin editörüyle yazılabilir — Notepad bile olur. Ama bir IDE (Integrated Development Environment) kullanmak üretkenliğini 10 kat artırır.

IDE sana şunları verir:

• Otomatik tamamlama: Yazmaya başladığında önerilerde bulunur

• Hata vurgulama: Kodu çalıştırmadan hataları gösterir

• Hata ayıklama (Debug): Kodu adım adım çalıştırıp değişkenleri inceleyebilirsin

• Refactoring: Değişken/metod adını tüm projede tek tuşla değiştirebilirsin

• Entegre terminal: IDE içinden komut çalıştırabilirsin

IntelliJ IDEA (Önerilen ⭐)

JetBrains firmasının geliştirdiği IntelliJ IDEA, Java dünyasının en popüler IDE'si.

Community Edition ücretsiz ve bu kurs için fazlasıyla yeterli.

Kurulum:

1. [jetbrains.com/idea](https://www.jetbrains.com/idea/download/) adresine git

2. Community Edition (ücretsiz) indir

3. Kur ve başlat

İlk Çalıştırma:

• Tema seç (Dark/Light — tavsiyem Dark, gözlerin yorulmasın)

• Plugin önerileri çıkarsa şimdilik "Skip" de

• "New Project" seç

Neden IntelliJ?

• Java için en kapsamlı otomatik tamamlama

• Spring Boot, Maven, Gradle ile mükemmel entegrasyon

• Sektörde en yaygın kullanılan Java IDE'si

• Hata mesajları anlaşılır ve yönlendirici

Visual Studio Code

Microsoft'un hafif ve hızlı editörü. Java için de kullanılabilir ama ek extension kurman gerekir.

Kurulum:

1. [code.visualstudio.com](https://code.visualstudio.com) adresinden indir

2. Kur ve başlat

3. Extensions bölümünden "Extension Pack for Java" kur (Microsoft'un resmi paketi)

Bu extension paketi şunları içerir:

• Language Support for Java

• Debugger for Java

• Test Runner for Java

• Maven for Java

• Project Manager for Java

VS Code ne zaman tercih edilir?

• Hafif bir editör istiyorsan (IntelliJ daha ağır)

• Birden fazla dille çalışıyorsan (Python, JavaScript, Java...)

• Bilgisayarın düşük kaynaklıysa

Eclipse IDE

Java'nın klasik IDE'si. Uzun yıllar standart olarak kullanıldı, ama bugün IntelliJ daha popüler.

Kurulum:

1. [eclipse.org/downloads](https://www.eclipse.org/downloads/) adresinden indir

2. "Eclipse IDE for Java Developers" seç

3. Kur ve workspace dizini belirle

Eclipse ne zaman tercih edilir?

• Eski kurumsal projelerde çalışıyorsan (bazı şirketler hâlâ Eclipse kullanır)

• Tamamen ücretsiz ve açık kaynak bir çözüm istiyorsan (IntelliJ'in bazı özellikler Ultimate sürümde)

💡 İpucu: Bu kursta IntelliJ IDEA Community Edition kullanmanı öneririm. Ama hangi IDE'yi seçersen seç, öğreneceğin Java bilgisi aynı. IDE sadece bir araç — önemli olan dili öğrenmek.

Adım 4: İlk Projeyi Oluşturma (IntelliJ IDEA)

Haydi ilk Java projemizi oluşturalım.

IntelliJ ile Proje Oluşturma

1. IntelliJ'i aç → "New Project" seç

2. Sol menüden "New Project" seçili olsun. Ayarları şöyle yap:

• Name: ilk-proje

• Location: İstediğin dizin

• Language: Java

• Build System: IntelliJ (başlangıç için en basiti)

• JDK: Kurduğun JDK'yı seç (Temurin 21)

• Add sample code: İşaretle (örnek kod oluştursun)

3. "Create" butonuna tıkla

4. IntelliJ projeyi oluşturacak ve Main.java dosyasını açacak:

public class Main {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Hello world!");
    }
}

5. Yeşil "Run" butonuna tıkla (▶) veya Shift+F10 bas

Altta çıktı panelinde şunu görmelisin:

Hello world!

Process finished with exit code 0

Tebrikler! İlk Java programını çalıştırdın! 🎉

Proje Yapısı

IntelliJ'in oluşturduğu proje yapısı şöyle görünür:

ilk-proje/
├── .idea/              ← IntelliJ ayar dosyaları
├── src/                ← Kaynak kodların
│   └── Main.java       ← Senin kodun
├── out/                ← Derlenmiş .class dosyaları
│   └── production/
│       └── ilk-proje/
│           └── Main.class
└── ilk-proje.iml       ← IntelliJ modül dosyası

src/ klasörü senin çalışma alanın. Tüm .java dosyalarını buraya yazacaksın. out/ klasörü derlenmiş dosyaları içerir. Bu klasörü elle düzenleme.

Adım 5: Terminal'den Derleme ve Çalıştırma

IDE harika bir araç ama arka planda ne olduğunu bilmek önemli. Şimdi aynı programı terminal'den çalıştıracağız.

Dosya Oluşturma

Herhangi bir metin editörüyle Merhaba.java dosyası oluştur:

public class Merhaba {
    public static void main(String[] args) {
        System.out.println("Terminal'den merhaba!");
    }
}

⚠️ Dikkat: Dosya adı, sınıf adıyla birebir aynı olmalı. Sınıf Merhaba ise dosya Merhaba.java olmalı. Büyük-küçük harf dahil. merhaba.java olmaz.

Derleme

Terminal'de dosyanın bulunduğu dizine git ve derle:

javac Merhaba.java

Hata yoksa hiçbir çıktı görmezsin (sessizlik iyidir). Ama aynı dizinde Merhaba.class dosyası oluşmuştur:

ls
# Çıktı: Merhaba.java  Merhaba.class

Çalıştırma

java Merhaba

Dikkat: java Merhaba.class değil, java Merhaba. Uzantı yazmıyorsun.

Çıktı:

Terminal'den merhaba!

Tek Adımda Çalıştırma (Java 11+)

Java 11'den itibaren tek dosyalık programları derlemeden doğrudan çalıştırabilirsin:

java Merhaba.java

Bu komut arka planda derleyip çalıştırır. Öğrenme aşamasında çok pratik. Ama gerçek projelerde genellikle derleme ve çalıştırma ayrı adımlardır.

Proje Dizin Yapısı Best Practice

Basit örneklerde tek dosya yeterli. Ama proje büyüdükçe düzenli bir yapıya ihtiyacın olacak. Java dünyasında standart proje yapısı şöyledir:

proje-adi/
├── src/
│   └── main/
│       └── java/
│           └── com/
│               └── example/
│                   └── Main.java
├── src/
│   └── test/
│       └── java/
│           └── com/
│               └── example/
│                   └── MainTest.java
├── pom.xml          ← Maven build dosyası
└── README.md

Bu yapıyı şimdi ezberleme. İlerleyen derslerde Maven ve Gradle konularında detaylıca göreceğiz. Şimdilik bilmen gereken: src klasörüne kodlarını, test klasörüne testlerini yazarsın.

Sık Karşılaşılan Kurulum Sorunları

"java is not recognized as an internal command" (Windows)

PATH ayarın eksik. Yukarıdaki PATH bölümünü tekrar uygula. Yeni bir Command Prompt aç (eski pencere eski PATH'i kullanır).

"javac is not recognized" ama "java" çalışıyor

JRE kurulmuş ama JDK kurulmamış olabilir. Veya PATH'te JRE'nin bin dizini var ama JDK'nın bin dizini yok. JDK'yı kur ve PATH'i güncelle.

"Error: Could not find or load main class"

• Dosya adı ile sınıf adı aynı mı kontrol et (büyük-küçük harf dahil).

• java komutunu doğru dizinde çalıştırdığından emin ol.

• .class uzantısını yazma: java Main yaz, java Main.class değil.

IntelliJ JDK'yı bulamıyor

• File → Project Structure → SDKs → JDK dizinini elle göster.

• Bazen IntelliJ'i yeniden başlatmak yeterli olur.

"Unsupported class file major version" hatası

Kodun bir JDK versiyonuyla derlenmiş ama daha eski bir JVM ile çalıştırmaya çalışıyorsun. javac -version ve java -version çıktılarının aynı versiyonu gösterdiğinden emin ol.

Terminal vs IDE: Hangisini Kullanmalıyım?

İkisini de kullan. İşte neden:

Terminal (komut satırı):

• Arka planda ne olduğunu anlarsın

• Sunucularda IDE olmaz, terminal bilgisi şart

• CI/CD pipeline'larında komutlar kullanılır

• İş görüşmelerinde terminal bilgin sorulabilir

IDE:

• Günlük geliştirmede çok daha verimli

• Otomatik tamamlama sayesinde hızlı yazarsın

• Debugger ile hataları kolayca bulursun

• Refactoring araçları büyük projelerde hayat kurtarır

Tavsiyem: Bu kurs boyunca IDE kullan ama arada bir terminal'den de dene. Her iki aracı da tanımak seni daha iyi bir geliştirici yapar.

Ekstra: Faydalı IntelliJ Kısayolları

Şimdiden birkaç kısayol öğrenmek ileride çok vakit kazandırır:

`sout` ve `psvm` en çok kullanacağın kısayollar. IntelliJ'de sout yazıp Tab'a basınca System.out.println(); otomatik yazılır. psvm yazıp Tab'a basınca public static void main(String[] args) {} oluşur.

Kontrol Listesi

Devam etmeden önce her şeyin hazır olduğundan emin ol:

• [ ] JDK 21 kurulu (java -version çalışıyor)

• [ ] Derleyici kurulu (javac -version çalışıyor)

• [ ] JAVA_HOME ayarlı

• [ ] IDE kurulu (IntelliJ IDEA Community önerilen)

• [ ] İlk projeyi oluşturdun ve çalıştırdın

• [ ] Terminal'den derleme ve çalıştırmayı denedin

Hepsi tamam mı? Güzel. Bir sonraki derste Hello World programını derinlemesine inceleyeceğiz — her satırın, her kelimenin ne anlama geldiğini öğreneceksin.

Özet

• JDK kurulumu için Eclipse Temurin (OpenJDK 21) önerilen dağıtımdır. Windows'ta .msi, Mac'te Homebrew, Linux'ta paket yöneticisi ile kurulur.

• JAVA_HOME ve PATH ortam değişkenleri doğru ayarlanmalı — aksi halde java ve javac komutları çalışmaz.

• IntelliJ IDEA Community Edition, Java geliştirme için en popüler ve önerilen IDE'dir. VS Code ve Eclipse de alternatiflerdir.

• Terminal'den javac ile derleme, java ile çalıştırma yapılır. Java 11+ ile tek dosyalar java Dosya.java şeklinde doğrudan çalıştırılabilir.

• Dosya adı ile sınıf adı birebir aynı olmalı (büyük-küçük harf dahil).

• Hem IDE hem terminal kullanmayı öğren — ikisi de farklı durumlarda gerekli.